CÁCH PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH THỐI ẤU TRÙNG TUỔI NHỎ Ở ONG MẬT

Bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ (hay còn gọi là bệnh thối ấu trùng châu Âu – European Foulbrood) là một trong những căn bệnh nguy hiểm và phổ biến nhất ở đàn ong. Bệnh lây lan rất nhanh, khiến lực lượng ong thợ sụt giảm nghiêm trọng và có thể dẫn đến tình trạng ong bốc bay, gây thiệt hại lớn cho người nuôi.

Bài viết này sẽ hướng dẫn bà con cách nhận biết, phòng ngừa và điều trị dứt điểm căn bệnh này để bảo vệ đàn ong khỏe mạnh.

1. Dấu hiệu nhận biết bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ

Hình ảnh cầu ong bị bệnh thối ấu trùng tuổi nhỏ

Bệnh thường tấn công ấu trùng ong thợ và ong đực ở giai đoạn từ 3 đến 5 ngày tuổi (trước khi vít nắp). Bà con có thể nhận biết qua các biểu hiện sau:

- Màu sắc thay đổi: Ấu trùng khỏe mạnh có màu trắng ngần, bóng lưỡng và nằm cong hình chữ C ở đáy lỗ tổ. Khi bị bệnh, ấu trùng chuyển sang màu vàng nhạt, vàng xám rồi cuối cùng là nâu đậm hoặc đen.
- Hình dạng biến đổi: Ấu trùng không còn giữ được độ căng phồng, bị xẹp xuống, mất đốt và chảy nhũn ra ở đáy lỗ tổ.
- Mùi hôi đặc trưng: Khi ấu trùng thối rữa, bánh tổ sẽ có mùi chua như giấm hoặc mùi thối khắm rất khó chịu.
- Biểu hiện của đàn ong: Ong thợ lười đi làm, thường xuyên dọn dẹp nhấc bỏ ấu trùng chết ra ngoài cửa tổ. Trên bánh tổ xuất hiện các khoảng trống lác đác (lỗ tổ không đều, “tổ ong tàn nhang”).

2. Nguyên nhân gây bệnh

Bệnh do vi khuẩn Melissococcus plutonius gây ra. Vi khuẩn này xâm nhập vào đường ruột của ấu trùng qua thức ăn do ong thợ mớm. Bệnh thường bùng phát mạnh khi:

- Thời tiết thay đổi thất thường (giao mùa, mưa ẩm kéo dài hoặc lạnh đột ngột).
- Đàn ong bị đói, thiếu nguồn mật và phấn hoa tự nhiên.
- Thế đàn yếu, ong thợ không đủ số lượng để duy trì nhiệt độ và ủ ấm cho ấu trùng.

3. Biện pháp phòng bệnh hiệu quả (Phòng bệnh hơn chữa bệnh)

Để chủ động bảo vệ trại ong, bà con cần thực hiện tốt các nguyên tắc sau:

- Giữ thế đàn mạnh: Luôn đảm bảo tỷ lệ quân đậu kín bánh tổ (quân tràn vách ngăn). Nếu đàn yếu, hãy chủ động nhập đàn hoặc rút bớt cầu cũ, cầu không có quân.
- Cung cấp đủ thức ăn: Trong các thời điểm khan hiếm nguồn hoa, cần cho ong ăn bổ sung siro đường và phấn hoa kịp thời. Đàn ong no đủ sẽ có sức đề kháng rất cao.
- Vệ sinh thùng ong sạch sẽ: Định kỳ làm sạch đáy thùng, khử trùng cầu ong cũ. Không dùng chung dụng cụ giữa các đàn bị bệnh và đàn khỏe mạnh để tránh lây nhiễm chéo.
- Tuyển chọn chúa tốt: Thường xuyên thay ong chúa già, chúa kém chất lượng bằng chúa mới khỏe mạnh, có tính tụ đàn cao và dọn tổ tốt.

4. Cách chữa trị khi đàn ong bị bệnh

Khi phát hiện đàn ong đã nhiễm bệnh, bà con cần cách ly các đàn bị bệnh ra khu vực riêng và xử lý ngay theo các bước sau:

Bước 1: Biện pháp kỹ thuật (Bắt buộc)

- Rút bớt cầu: Loại bỏ ngay các cầu bị bệnh nặng, cầu có nhiều ấu trùng chết thối đem tiêu hủy (đốt hoặc chôn sâu). Chỉ giữ lại số cầu vừa đủ để ong quân thợ tập trung phủ kín, tăng cường khả năng ủ ấm và dọn dẹp vệ sinh.
- Nhốt chúa tạm thời: Nhốt ong chúa lại từ 5 – 7 ngày để ngắt quãng vòng lên nhộng. Việc này giúp ong thợ có thời gian tập trung dọn sạch các lỗ tổ bị ô nhiễm mà không phải mớm nuôi ấu trùng mới.

Bước 2: Sử dụng thuốc kháng sinh điều trị

Bà con có thể dùng một trong các loại kháng sinh sau để chữa trị (sử dụng vào buổi tối):

- Kháng sinh phổ biến: Sử dụng Streptomycin hoặc Kanamycin.
- Liều lượng: Pha 1 lọ thuốc (1 gam) với 2 – 3 lít siro đường (tỷ lệ đường : nước là 1:1).
- Cách dùng:
  - - Cách 1 (Cho ăn): Đổ siro thuốc vào máng cho ong ăn liên tục từ 3 – 5 đêm.
    - Cách 2 (Phun trực tiếp): Cho siro thuốc vào bình xịt phun sương, nhấc cầu ra và xịt nhẹ đều lên hai mặt bánh tổ và quân ong (tránh xịt quá đẫm làm ướt cánh ong). Phun 2 – 3 lần, mỗi lần cách nhau 2 ngày.

Lưu ý quan trọng: Không được cho ong ăn thuốc kháng sinh để phòng bệnh. Trường hợp phải dùng thuốc: dùng đúng thuốc , đúng liều, đúng cách theo chỉ dẫn của bác sĩ thú y. Ngừng sử dụng thuốc kháng sinh ít nhất 4 tuần trước khi vào vụ khai thác mật để đảm bảo chất lượng mật ong sạch, không để lại dư lượng chất cấm.

Hy vọng bài viết này giúp bà con có thêm kiến thức bổ ích để quản lý trại ong của mình tốt hơn. Chúc bà con chăn nuôi thành công và thu hoạch vụ mật bội thu!